Shqipërisë: Turizmi që mashtron

Turizmi që mashtron

ARMAND SHKULLAKU

Në barin e Dardan Islamit në Drimadhes janë të shumtë ata që diskutojnë nëse pushimet në Jug të Shqipërisë janë zgjedhja e duhur. Ata nga Tirana, por edhe ata nga Prishtina, thonë se nga viti në vit Jugu po ndryshon për keq. Të parët, nostalgjikë për vitet e dikurshme, ndihen të çorientuar nga kaosi i ndërtimeve dhe makinat e shumta që parkohen deri në breg të detit. Për të dytët, zbulimi i ujërave të tejdukshme të Dhërmiut, emocioni i turizmit “kuq e zi” dhe entuziazmi i rrugës së re që mbizotëronin deri dje ndaj pakënaqësive të rastit, sot ia ka lënë vendin mendimit se kjo pjesë e Shqipërisë nuk ofron një raport të drejtë cilësi- çmim. Jugu është i shtrenjtë, me shërbim të dobët, kushte mesatare pushimi, infrastrukturë kaotike dhe në rrezik degradimi të mëtejshëm nëse nuk vihet dorë. Debati rreth një shkrimi të fundit të “New York Times” për Jugun dhe asaj që secili përjeton atje, çon te pyetja se a ia vlen ende të kalohen pushimet në Shqipëri? A mjafton ekzotizmi dhe pastërtia e ujit për të pushuar pas një viti punë?
Kohët e fundit turizmi shqiptar është rikthyer në vëmendjen e mediave botërore. “New York Times”, “Financial Times”, “The Guardian”, guida e famshme “Lonely Planet” dhe shumë portale të rëndësishme po e paraqesin Shqipërinë si një nga vendet më tërheqëse për turizëm. Ushqimi, mikpritja, ujërat e Jonit, çmimet e arsyeshme dhe pozita gjeografike janë disa prej elementëve që përbëjnë atraksionin shqiptar. Në udhëtimin e shkurtër nëpër Shqipëri, një gazetar i huaj vërtet që mund t’ia kaloj mirë, veçanërisht nëse ka gjetur edhe shoqëruesin e duhur lokal. Ai mund të shijojë kënaqësitë e një turi bregdetar, të provojë peshkun e freskët, të kthejë ndonjë gotë te “Havana” apo “Lolly Pop” apo të habitet duke parë një gomar të vërtetë që shërben ende si mjet transporti. Këto elementë i bëjnë rrëfimet për bregdetin shqiptar tërheqëse dhe ekzotike: një vend i virgjër dhe kaq afër për t’u vizituar. Por, ama, gjithçka mbyllet këtu.
Në pamje të parë një paraqitje e tillë e turizmit shqiptar është pozitive. Është një reklamë e mirë falas për një vend që krizat politike i janë shndërruar në menstruacione. Shqipëria ka nevojë të prodhojë diçka të mirë dhe këtë mundësi po ia jep natyra dhe pozita e saj gjeografike. Por, ky reklamim thuajse sipërfaqësor i mediave të mëdha botërore për turizmin shqiptar, ka dhe anën e tij negative. Së pari, ai po u shërben autoriteteve për të mbuluar punën e dobët në turizëm. Reportazhet e gazetarëve të huaj po përdoren si dëshmi të Shqipërisë që ka ndryshuar, ndërkohë që gjendja e bregdetit (flasim për Jugun, se Durrësi nuk ka më shpresë) po shkon drejt rrënimit: betonizim dhe ndërtime pa rregull, ndotje e ujërave, tonelata mbeturina, godina të ish-kampeve socialiste të mbetura si fantazma, shërbime sociale thuajse inekzistente. Qeveria mburret për rrugët, por ndërkohë nuk ka bërë thuajse asgjë për të rritur cilësinë e pushimit në jug të vendit. Së dyti, duke përballur ndikimin e këtyre mediave dhe guidave prestigjoze në orientimin e turistëve dhe mundësitë reale që ka Shqipëria, turizmi shqiptar mund të rezultojë një zhgënjim. Në reportazhet e shtypit të huaj flitet për plazhin e Gjipesë, por nuk thuhet se në Shqipëri nuk gjenden hotele apo resorte të kapaciteteve të nevojshme për të përballuar një fluks të madh turistik. Se shërbimet e domosdoshme, duke filluar nga ai mjekësor e deri tek ato argëtuese, po ndikojnë dita- ditës që turizmi të shkojë drejt atij ditor, dhe jo javor apo më gjatë.
Mbi të gjitha, gazetarët e huaj, të befasuar nga një vend që e zbulojnë për herë të parë dhe të kufizuar në kohë, nuk arrijnë në brendësi të problemit kryesor të turizmit shqiptar. Niveli i dobët dhe kultura mediokre e operatorëve turistikë të Jugut së bashku me indiferencën e qeverisë po e kthen në zhgënjim rrëfimin për bregdetin magjik të Jonit. Kushtet e hoteleve në jug janë tepër larg nga standardi i çmimeve që ofrojnë. Ushqimi, me përjashtime të rralla, është i keq dhe i shtrenjtë në mënyrë të paarsyeshme. Shërbimi, të cilin e kanë vuajtur të gjithë ata që për të porositur një kafe kanë provuar limitet e durimit të tyre, është i aftë që në disa orë t’i shndërrojë pushimet në zbor. Të shtyrë vetëm nga fitimi dhe pa ndonjë strategji për ta zhvilluar e shtrirë në kohë biznesin e tyre, tregtarët dhe biznesmenët atje kërkojnë që në dy muaj të fitojnë sa për 1 vit. Ata kënaqen kur klienti nuk e kupton që peshku nuk është i freskët, që mjalti është i përzierë me sheqer apo pijet janë false, duke mos kuptuar që, duke abuzuar me besimin e njerëzve, po sharrojnë degën ku qëndrojnë vetë. Në 20 vitet e fundit, investimet serioze në Jug të vendit mund të numërohen me gishtat e njërës dorë. Madje dhe ato më të thjeshtat, që na bëjnë përshtypje kur udhëtojmë jashtë, ku një shtëpi, një fermë apo një kantinë prodhojnë vajin e vet, verën, mjaltin, djathin etj. Jo, në jug të Shqipërisë gjen vetëm tezga të dyshimta dhe spekulantë që mezi presin të ta hedhin. Ky është në fakt realiteti i rivierës shqiptare sot, produkt i impotencës së shtetit dhe injorancës së individit.
Nëse nuk bëhet një plan kombëtar për ta shpëtuar ende sa ka kohë pjesën më të bukur të natyrës shqiptare, shkrimet e “New York Times” dhe këshillat e “Lonely Planet” do të mbeten një reklamë për një produkt kallp që do t’i zhgënjejë edhe turistët e huaj. Sa për ata shqiptarë, Jugu është kthyer më shumë në inerci se sa në kënaqësi të vërtetë. Te bari i Dardanit diskutimet do të vazhdojnë edhe këtë verë…

http://www.panorama.com.al/opinion/turizmi-qe-mashtron#comment-20772

Tataratam

Shkrimi është kryekëput realist. E njoh Shqipërinë shumë mirë, sidomos bregdetin, më pëlqen ta eksploroj atë, por ndjej dhimbje të pamasë kur shoh çfarë rrënimi i pashoq dhe degradimi është bërë. Do të marr vetëm një shembull, zonën e Kunes në Shëngjin. Ka qenë dikur një zonë e mrekullueshme, me pisha që i qendronin pranë detit dhe nuk kishe nevojë të ngrije çadër, se të bënin hije pemët e dendura. Po sot pishat janë prerë, disa mbeturina syresh janë shtrirë në det, kacafytur me qese plastike dhe gjithfarë hedhurinash, rëra është gërryer, rruga është bërë si mos më keq dhe, sikur të mos mjaftojnë këto, ende hidhet beton në rërë. E pafalshme! Në asnjë vend të botës nuk vihet re një shkatërrim i tillë. Nuk guxojmë më t’i ftojmë miqtë tanë të huaj të shijojnë detin tonë, na vjen turp dhe ndoht nga plehrat dhe nga uji i pisët. Si do të na vejë filli vallë?

Letër e hapur për turizmin

ZAK TOPUZI

Vendosa dhe unë të bëj një letër te hapur, qameti të bëhet. E çfarë kanë të tjerët me tepër? Kam dhe unë nja dy ofiqe qe do t’i shtjelloj më poshtë e mund te quhem i rëndësishëm në turizëm. Ndoshta Zoti i madh më dëgjon e fjalët e mia, ua çon ne vesh atyre që duhet t’i…dëgjojnë. Jo se nuk kam folur me parë, por ndoshta në ketë moment pauze politike ata që duhet t’i dëgjojnë, janë më të lirë e ju hyn nga njëri vesh e nuk ju del nga ana tjetër. Zot, na ke falur pasuri natyrore pa fund e bregdet ekzotik  ne Jug. Por na le të varfër e më të varfër nga mendja. Na trajton si arabët, që ju ke dhënë naftën e ju le mjerimin e sherrin midis tyre. Shtjerja në vesh Presidentit të nderuar të mos dekretojë zgjedhje lokale në verë, se këta lokalët i turren karriges e lënë punët e stinës. Nuk pyesin për detyrën që  kanë e detyrimet ligjore ndaj banorëve te tyre, madje dhe të atyre që u kërkojnë votat. I lanë këtë vit plazhet me plehra e mbinë ndërtimet pa leje  ngado. Zot, na ndihmo të shpëtojmë nga kjo marrëzi kolektive! Zot, shtjerja në vesh Kryeministrit që Ministrinë e Turizmit ta bëjë edhe zv.kryeministër (le t’i bëjë të dyja), se vetëm kështu mund të kthehet në realitet slogani: “Turizmi, industri prioritare”. Dërgo një këshilltar te huaj për turizmin e me mjekër te bardhë, (do të ishin më mirë dy) që të mos ketë mundësi të vendosë veton kur votohen vendime për turizmin. Duhen detyrimisht të huaj. Dëgjoj që po ulen taksat e po hiqet TVSh-ja në biznese të tjera. Po ne, lopa na ka bërë që jemi të penalizuar në rajon, me taksa deri 300 % më të larta në turizëm? Zot, si të arrijmë t’ua shpjegojmë?! Ministri në janar na premtoi ne Konferencën Kombëtare se do ta ulë TVSh-në në 8% (t’i afrohemi të paktën Malit të Zi që e ka 7%), se Francën me 5.5 % nuk e arrijmë dot. E dëgjuan dhe ndërkombëtaret që ishin në konferencë, mbajtën shënime, e botuan dhe gazetat. Zot, futu në vesh një fjalë atyre që duhet! Nga 27 vendet e BE-së, 24 vende, si dhe gjithë rajoni, TVSh-në e kanë më pak se 10% në turizëm. Po ne, pse duhet ta kemi 20 % e 5 % taksën e fjetjes?! A e dinë ata që duhet ta dine që turizmi është eksport dhe nuk duhet taksuar? Po që turizmi siguron deri 50% të të ardhurave të eksportit dhe ka mbi 160.000 të punësuar? A e dini se Maqedonia e jep tokën me 1 euro, vetëm ndërto për turizmin e nuk shkon njeri të ndërtojë, se dhe ata e kanë TVSh-në 18%? Industria hoteliere e ka koston fikse 36% e, po t’i mbledhësh të gjitha, shkojnë mbi 70% vetëm  shpenzimet. Pa le, që do njerëz të dinë të shërbejnë e t’u bësh trajnime, pa i do dhe me gjuhë të huaj, por të punojnë vetëm dy muaj, i do dhe me figuracione(!) Po gjen budallenj të tillë sot, më thoni?! Bota e ka shtrirë sezonin 8 muaj dhe pjesën tjetër i paguan me 70% të pagës e i lë të marrin veten nga lodhja. Prandaj turizmi nuk do ministri me katër përbërës. Edhe unë shpesh harroj ta them emrin të tërë: “Ministria e Turizmit, Kulturës, Rinisë e Sporteve”. Nuk mbeti ndonjë sektor tjetër, se do ia kishin  bashkëngjitur.  Zot, na mëso si te shpëtojmë nga plehrat e ujërat e zeza! Boll me, besoj duhet të jetë e lehtë derisa e gjithë Europa nuk i ka këto probleme.
Nuk besoj se duhen trajnime e shkollë, se po të ishte e nevojshme, dhe master do te bënim, shkollën e kemi merak. O Zot, fryji në vesh popullit të ngrihet e t’u japë një dru të mirë pushtetarëve lokale, po nuk i larguan plehrat, se vetëm kjo ka mbetur, të mos ngrihen vetëm kur i thërret partia. Shtjeri në vesh Kryeministrit të bëjë 100 km më pak rrugë fshatrash e t’i kthejë në
kanale të ujërave të zeza në zonat bregdetare. Nuk besoj se do ankohen katundaret, le t’ua shtyjë një vit. Janë mësuar ata me rrugë të pashtruara,
kanë një jetë të tërë. Vitin tjetër dhe vëllezërit nga Kosova nuk do të vijnë më, po të jetë kjo gjendje. Më kanë zgjedhur këto gjashtë muaj të drejtoj Shoqatën Ballkanike të Hoteleve BAHA, më kanë dhëne presidencën e radhës si i thonë, të na rritin personalitetin. Si t’u ndihmojmë më shumë, më thanë. Po shkruajmë në revista, gazeta e site profesionale, sa nuk kemi shkruar as për veten tonë, ju po bëni prapa. Për turizëm nuk mendon njeri, nuk keni hotele  që t’ju sjellim autobusë e çartera me turistë, ju nuk keni bërë ende studime, na thonë. Kush vjen te shpenzojë? Ju ta miratoni studimin pjesor e pastaj përpara, të ndërtoni pallate, nuk e hamë ne, shikoni mos gjeni budallenj të tjerë. Pastaj, ju po ndërtoni sërish pa leje. Do lini ndonjë copë tokë për
të bërë hotele apo resorte që qeverisë t’i dyfishohen të ardhurat? Zot, ke bërë mirë që na i le lëmsh deri tani problemet e pronave në Jug, por mjaft më,  duhen zgjidhur pasi po vritemi si ne mesjetë. Na ndihmo ta zgjidhim e të fillojnë te ndërtohen hotele e resorte turistike si në gjithë boten, jo vetëm rezidenca imobiliare. Janë dhe në masterplanin ekzistues. Madje, duhet të ndërtohen mbi 150 hotele deri në 2012-n dhe 2900 shtretër me 5 yje. Nuk behët turizëm me rezidenca e vila. Këta qe i blenë i lënë bosh, se u mungon ”koha” e kultura. U bë modë, bli shtëpi në plazh, Vlorë e Sarandë e lërua kalamajve në prikë, se as dinë t’i përdorin, as i shesin dot, kaq shumë janë  ndërtuar. Ka filluar dhe Himara e Dhërmiu në Jug, si duket Vasili i Omonias e nuhati që nuk do zgjidhej dhe e mbushi me leje ndërtimi si në qytet,  pavarësisht se ka një studim e ky te kufizon me traditën e zonës. Siç duket, kryetaret nga Jugu kanë imunitet grek e nuk i zënë ligjet shqiptare. Zot të lutem, bëj si të bësh e na jep edhe ketë herë dorën, mbushja mendjen politikaneve e fryju në vesh të ndërmarrin një “Pakt Politik” e të bëjnë një ”Masterplan të Përgjithshëm për Turizmin”, se do prishin dhe malet. Lëri të bëjnë ca hile, ta ulin vijën e ndërtimit më afër detit, se ndryshe mos prit të bien dakord. Se dhe këta ndërkombëtarët nuk i thonë gjërat copë. Vetëm ne na thonë ndërtoni 200 metra mbi vijën e ujit, se duhet mbrojtur ambienti e për vete ndërtojnë deri në det. Kështu me tha Kryetari i Bashkisë së Kanës në Francë, më 2001. E mbajta shënim si postulat. Mos ndërtoni afër detit, lëreni të virgjër, mos përsëritni gabimet tona – tha, mësoni nga to. E thashë me vete, sa bukur foli, e tetë vjet citatin e tij e vendosa ne zyrën time me germa të mëdha, e nuk lashë njeri pa ia thënë, e thashë dhe në ca leksione tek studentët. U çudita shumë, Zot, kur vajta përsëri në Kanë, në 2009. Nuk u besoja syve. Jo vetëm kishin vazhduar të ndërtonin, por disa vila ishin ndërtuar deri në shkëmbinjtë e detit. Vërtet ishin të milionerëve, po ata
duhet të japin për vete shembullin e mirë. Ju kështu na mësoni. Shtjerua në vesh ndërkombëtareve të ndërhyjnë për turizmin, do ishte mirë që tre ambasadorët të merren vetë, se vetëm ata e qajnë ketë punë, si zgjedhjet e 8 majit. Ndryshe, mos prit të katranosim gjë vetë. Edhe një te fundit kam, se nuk më tret dheu po nuk e thashë Zot, mos ka ardhur koha të vendosni një rend te ri, se dhe kapitalizmi u vjetrua. Të paktën vendos një rregull, të dënohen ata politikanë që dëmtojnë pronat e popullit të tyre që me të gjallë.
Me siguri kur te shkojnë tek Shën Pjetri, me  paratë që kane fituar do ta  komprometojnë e do dalin nga gjykimi të pafajshëm, ose shumëshumë, me “arrest parajse”, këtu në tokë më duket i thonë arrest shtëpie. Një ekspert turizmi, kur viziton një vend, bën pyetjen “grackë”: Përse një turist duhet të vijë përsëri? Në Shqipëri të vijë vetëm të shullëret gjithë ditën në rërë, s’ka alternativë tjetër. Thonë pse shëndoshen ne verë shqiptarët(!) Nuk kanë faj,  pas plazhit vetëm të pish të mbetet, se nuk e shtyn dot kohën. Madje, në darkë duhet të jesh pak si tapë, se zhurmat nuk të lëne të flesh. Ketë vit nuk janë diskot, janë betonierat që gëlojnë deri në mëngjes, madje edhe pompat shtytëse e kanë basin më të fortë se altoparlantët e diskove.

*President i Sektorit Hotelier, Shoqata Shqiptare e Turizmit (ATA)

http://www.panorama.com.al/opinion/leter-e-hapur-per-turizmin